Parasieten

Kennis van enge springers en kruipers is nodig om als dierverzorger op tijd preventieve maatregelen te kunnen treffen, of om ze bij problemen snel te bestrijden met de juiste middelen.

Er zijn organismen die zich voeden ten koste van een ander organisme. Bijvoorbeeld een vlo die zich voedt met bloed van een hond. De hond heeft daar last van en krijgt jeuk. Er kunnen ontstekingen ontstaan van het krabben, of zelfs allergieën.

Organismen die op andere teren, heten parasieten. Ze hebben een schadelijke uitwerking op het ander orga- nisme, dat ook wel de gastheer wordt genoemd.

Figuur 2-6: Enge springers en kruipers?

Parasieten

Onderzoek met je klasgenoten welke parasieten er zijn en of deze parasieten in of op het lichaam van een dier leven. Maak hiervan een lijstje op het schoolbord.

Je kunt parasieten onderverdelen in:
•	ectoparasieten, ze leven op het lichaam van hun gastheer;
•	endoparasieten, ze leven in het lichaam van hun gastheer.

Ectoparasieten

Vlooien

Vlooien zijn kleine insecten die op het lichaam leven van bloed. De vlo die het meest voorkomt, is de kattenvlo. De honden- en mensenvlo tref je nauwelijks in Nederland aan. Een vlo kan wel vijftig eitjes per dag leggen. De eitjes vallen van de vacht en komen in de omgeving terecht. Na een tot tien dagen komen de larven uit de eitjes. Het popstadium kan van twee dagen tot wel twee jaar duren. Door trillingen vanuit de omgeving, door bijvoorbeeld het langslopen van een dier of mens, ontpoppen de larven zich. Jullie kennen het vakantieverhaal wel, waarbij alle larven zich tegelijkertijd ontpoppen en er een ware vlooienplaag is. De pas uitgekomen vlooien springen dan tegen je benen op. De (katten)vlo zal bij afwezigheid van zijn normale gastheer (de kat) ook op een  hond  of  mens  springen.  Heel  soms  komt  de  kattenvlo  ook  bij  konijnen  en  andere  dieren  voor.  Bij  een extreme hoeveelheid vlooien kunnen jonge dieren zelfs bloedarmoede krijgen die levensbedreigend kan zijn.

Sommige dieren ontwikkelen een vlooienallergie. Dit komt met name bij honden voor. Een enkele vlooienbeet
is dan al voldoende voor weken jeuk. De hond krabt zich hierbij open, waardoor er een huidontsteking ontstaat. De huid ziet er rood en ontstoken uit en er kan een kale plek ontstaan, meestal op de achterhand vlakbij de staartwortel en de buik.

Figuur 2-7: Een vlo.

Vlooien

Geef de levenscyclus van de vlo schematisch weer in een tekening.

Vragen over vlooien

Er is veel informatie over vlooien en vlooienbestrijding te vinden in naslagwerken. In dierenartspraktijken en dierenspeciaalzaken  zijn  vaak  folders  te  verkrijgen.  Ook  bij  diergeneeskundige  farmaceuten  zijn  folders opvraagbaar. Verzamel een aantal folders van verschillende behandelingswijzen.
Welke middelen tegen vlooien zijn er?
Welke middelen zijn voor inwendig en welke voor uitwendig gebruik? Waar bestaat de behandeling uit bij vlooienbestrijding?
Hoe kun je het beste de omgeving behandelen?
Hoe kun je het beste vlooien bestrijden bij een pup of kitten?
De vlo is een gastheer van een andere parasiet. Welke parasiet is dat?
Met welk vlooienmiddel zou jij een hond of kat behandelen met een vlooienallergie? Motiveer je antwoord. Wat veroorzaakt de jeuk bij een beet door een vlo?
Vlooien kunnen resistent zijn tegen een vlooienmiddel. Wat betekent dat?
Je ziet zelden een vlo op een dier lopen, ook al heeft het dier er last van. Hoe kun je aantonen dat het dier toch vlooien heeft?
Ben je het met de volgende stellingen eens of niet? Geef bij elke een korte motivatie.
•	Een teckel met slecht werkende nieren heeft last van vlooien. De eigenaar kan het beste een inwendig middel tegen vlooien gebruiken.
•	Het beste is alle dieren in huis tegelijkertijd te behandelen tegen vlooien.
•	Als je last van vlooien in huis hebt, is het verstandig om de stofzuigerzak mee te behandelen.
•	Een kat met huidklachten heeft last van vlooien. De eigenaar kan zijn dier beter met een inwendig middel behandelen.

Luizen

Een andere parasitaire insectensoort zijn luizen. Luizen komen bij alle zoogdieren en vogels voor. Er zijn twee soorten  luizen:  de  vachtluis  en  de  bloedluis.  De  vachtluis  leeft  van  huidschilfers  en  veroorzaakt  jeuk.  De bloedluis voedt zich met bloed van zijn gastheer en kan jeuk en huidontstekingen veroorzaken. Bij vogels komt met name de bloedluis voor. Vachtluis wordt meestal bij zoogdieren aangetroffen. Luizen zijn dierspecifiek en kunnen met het blote oog waargenomen worden.

Er zijn verscheidene middelen tegen luizen verkrijgbaar bij dierenspeciaalzaken en dierenartsenpraktijken. De antivlooienmiddelen bij hond en kat bestrijden tegelijkertijd de luizen.

Figuur 2-8: Bloedluis.

Figuur 2-9: Vachtluis.

Mijten

Mijten zijn spinachtige diertjes die met het blote oog nog net te zien zijn. Er zijn veel verschillende soorten mijten. De meeste mijten leven op de huid, in de gangen die ze graven in de huid, of in de haarzakjes. De meeste mijten blijven op het dier en verlaten hun gastheer niet.

Je kunt mijten grofweg in twee groepen indelen:
•	Schurftmijten graven gangen in de huid, waar ze hun eitjes leggen. Ze kunnen bij elk zoogdier en ook bij vogels voorkomen. Ze veroorzaken veel jeuk, haar- of veeruitval en huidontstekingen.
•	Langpootmijten  komen  met  name  voor  bij  herbivoren  en  leven  op  de  huid.  Bij  de  hond  en  kat  leeft  de zogenaamde oormijt in de gehoorgang. De mijten veroorzaken veel jeuk en huidontstekingen.

Figuur 2-10: Schurftmijt van de hond.

Figuur 2-11: Schurftmijt van de kat.

Figuur 2-12: Oormijt.

Oormijt bij hond en katten

Oormijt komt bij honden en katten regelmatig voor.
Hoe herken je een hond of kat met oormijt? Wat zijn de symptomen? Hoe kun je oormijt het beste behandelen?

Mijten

Bij terrariumdieren komen ook mijten voor.
Welke mijten komen voor bij terrariumdieren en wat zijn de symptomen? Hoe kun je deze bestrijden?

Teken

Evenals mijten zijn teken spinachtige diertjes. Er zijn verschillende soorten teken. Ze hebben drie maal een gastheer nodig (als larve, nimf en volwassene) waarbij ze bloed zuigen voordat ze volwassen zijn.

Uit de eitjes komen larven. De larven bezitten zes poten. Zij voeden zich enkele dagen met bloed van een dier om vervolgens te vervellen. Nu is er een nimf ontstaan met acht poten. Voordat deze vervelt tot een volwassen teek, zal hij zich moeten voeden met bloed. Dat hoeft niet per se op zijn gastheer: het kan ook op elk ander dier. Alleen op zijn gastheer zal de teek zich voortplanten, waarna het vrouwtje zich volzuigt met bloed en zich van de gastheer af laat vallen. In de omgeving legt het vrouwtje duizenden eitjes en sterft.

Na het vervellen klimmen de teken in struiken of grashalmen en laten zich vallen op een langskomend dier, dat kan ook de mens zijn.

Figuur 2-13: Een teek.

Sommige teken kunnen dragers zijn van ziekteverwekkers, die ze kunnen overdragen op hun gastheer. Babesia
canis is zo’n ziekte, die op een hond overgedragen kan worden. Het wordt veroorzaakt door een protozo (een eencellig diertje). Deze protozo vermeerdert zich in de bloedcellen van zijn gastheer, hierdoor sterven de rode bloedcellen  af.  Het  gevolg  is  bloedarmoede  (soms  dodelijk),  bloed  in  de  urine  en  ontlasting,  onderhuidse bloedingen en algemeen ziek zijn.

In  de  landen  rondom  de  Middellandse  Zee,  Amerika,  Afrika,  Azië,  Rusland,  Zwitserland  en  Hongarije  zijn gebieden waar met babesia besmette teken voorkomen.

Ook kan de teek de ziekte van Lyme overdragen, zowel op dier als op mens. In paragraaf komen we op deze ziekte terug.

Teken

Geef de levenscyclus van de teek in een tekening schematisch weer.

Vragen over teken

Wat is het verschil in uiterlijk tussen spinachtigen en insecten? Wat is een gastheer?
En wat is dan een tussengastheer?
Hoe kun je het beste een teek verwijderen? Hoe kun je teken voorkomen en/of bestrijden?
Is het verstandig om je hond mee te nemen op vakantie naar (sub)tropische gebieden?
Als je je hond meeneemt op vakantie naar een warm gebied, welke voorzorgsmaatregelen moet je dan treffen?

Vliegenlarven

Vliegen kunnen de vliegenlarvenziekte of wel myasis bij dieren veroorzaken. Zij leggen eitjes in de vacht rondom het anusgebied. De larven die uit de eitjes komen, kunnen veel schade aanrichten. Ze boren gangen door de huid, wat pijnlijk is en ernstige huidontsteking veroorzaakt. Soms zo ernstig, dat je een dier moet laten inslapen. Myasis komt met name voor bij dieren met een lange of wollige vacht zoals schapen en bij een slechte vacht- verzorging (ontstaan van klitten) en slechte hygiëne.

Endoparasieten
Wormen komen bij alle zoogdieren voor en ook bij vogels en terrarium- en aquariumdieren. Er zijn verschillende soorten wormen. De meeste leven in het maag-darmkanaal van hun gastheer. Sommige wormen leven in de lever, blaas, longen of zelfs in het bloed en kunnen daar ernstige schade aanrichten.

Spoelwormen

Spoelwormen komen bij veel diersoorten voor. Het zijn ronde wormen die op spaghettislierten lijken. Ze leven
in het darmkanaal en kunnen darmklachten veroorzaken. Ook veroorzaken de wormen jeuk aan de anus. Bij veel wormen voelt de buik hard en opgezet aan. Sommige spoelwormen kunnen een trektocht maken door het lichaam en organen zoals lever, longen en hart ernstig beschadigingen. Ook kunnen spoelwormen overdraagbaar zijn op de mens. Om wormen te voorkomen is het belangrijk dieren regelmatig te ontwormen.

Figuur 2-14: Spoelworm.

Spoelwormen

Zoek informatie over spoelwormen bij kat en hond. Er zijn vaak folders hierover verkrijgbaar bij dierenartsprak- tijken of dierenspeciaalzaken.
Teken en beschrijf de levenscyclus van de spoelworm van de hond en van de kat. Wat zijn de verschillen tussen de beide spoelwormen?
Hoe worden de pups besmet met spoelwormen? Hoe vindt de besmetting van kittens plaats?
Hoe zien de ontwormingsschema’s van de hond en kat eruit?

Lintwormen

Er zijn verschillende soorten lintwormen. Ze leven in de dunne darm van hun gastheer en voeden zich daar met het verteerde voedsel van hun gastheer. Vandaar dat je bij een lintworminfectie ziet dat de dieren verma- geren ondanks hun grote eetlust.

De kop van de lintworm heeft grote zuignappen, waarmee hij zich aan de darmwand vasthecht. Het lichaam van de lintworm heeft een platte vorm en bestaat uit segmentjes. Deze segmentjes bevatten veel eitjes. De segmentjes laten op een gegeven moment los en worden met de ontlasting mee naar buiten genomen. Daar kunnen ze weer opgenomen worden door een dier en zich weer huisvesten in de dunne darm. De segmentjes zijn te herkennen als rijstkorrels rondom het anusgebied of in de ontlasting.

Figuur 2-15: Lintworm.

Lintworm

Lintwormen hebben meestal een tussengastheer voordat ze de eindgastheer bereiken. Zoek op wie de tussengastheer is van de lintworm bij de hond en kat.
Hoe behandel je een lintworminfectie bij een hond en een kat?

Wormen

Maak  een  kort  verslag  met  een  indeling  naar  diersoort.  De  volgende  dieren  moeten  aan  de  orde  komen:
knaagdieren, konijnen, terrariumdieren, aquariumdieren, vogels, paarden, schapen, geiten, runderen.

Beantwoord in je verslag per diersoort de volgende vragen:
•	Welke wormen kunnen bij dit dier voorkomen?
•	Waar in het lichaam van zijn gastheer leeft de worm?
•	Wat zijn de symptomen?
•	Hoe kun je het beste wormen voorkomen en/of behandelen bij dit dier?